Cumhuriyet'in ilan edilmesi, 28 Ekim 1923 gecesi Ankara Çankaya Köşkü'nde bir akşam yemeğinde Mustafa Kemal Atatürk'ün kararını şekillendirdi. Bu karar, 29 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) kabul edildi. Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele yıllarında Cumhuriyet'in kuruluş yolculuğunu başlatmış ve 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla yeni yönetimin temelleri atıldı. 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasıyla Türkiye'nin bağımsızlığının tanınması, 13 Ekim'de Ankara'nın başkent ilan edilmesiyle birlikte yeni devletin siyasi ve idari yapılanmasını tamamladı. 27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve yeni hükümetin kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım, Cumhuriyet'in ilan edilmesine yöneldi.
Atatürk, 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya Köşkü'nde bir akşam yemeğinde İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey'leri bir araya getirdi. Mustafa Kemal Paşa, yemek sırasında 'Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz' dedi. Bu karar, TBMM'ye dönüştü. 29 Ekim 1923 Pazartesi günü TBMM, Cumhuriyet'in ilanını öngören teklifi görüşmek üzere Meclis gündemine aldı. Görüşmeler sırasında Yunus Nadi Bey, Cumhuriyet'in ilanının gerekliliğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Anadolu Ajansı arşivlerinde yer alan Fransızca bültenler, 29 Ekim 1923'te TBMM'nin 18.00'de toplanacağını belirtti. Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan teklif, Cumhuriyet'in ilanını öngörürken, milletvekilleri yeni yönetim biçimine ilişkin görüşlerini dile getirdi. Bu tarihi dönüm noktaları, Türkiye'nin bağımsızlık mücadelesinin sonucu olarak Cumhuriyet'in kuruluşunu şekillendirdi.
