Kadın işçiler hamile olduklarını işverene bildirdiğinde İş Kanunu’na göre işten çıkartılmaz. İşveren, gebe çalışanın sağlık ve güvenliği için iş yerinde gerekli önlemleri almak, çalışma koşullarını planlamak zorundadır. Hamile işçi doğuma kadar gece çalışmaya zorlanamaz, günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz. İş Kanunu’nun 18’inci maddesine göre, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde en az 6 ay kıdemi olan işçinin işten çıkartılabilmesi için iş akdinin feshinin geçerli bir sebebe dayandırılması gerekir. Ancak, hamilelik ve doğumun geçerli fesih sebebi olarak değerlendirilemeyeceği kanunun emredici hükümlerindendir. Kanunun “Eşit davranma ilkesi” başlıklı 5’inci maddesine göre işveren, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan ya da dolaylı farklı işlem yapamaz. İşveren, bu gerekçe ile işten çıkardığı işçiye, ihbar ve kıdem tazminatı gibi haklarının yanı sıra dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı ile yoksun bırakıldığı haklarını ödemek zorundadır.
Hamilelik ve doğum sebebiyle rapor kullanan kadın işçiler işten çıkartılabilir mi? İşverenin bu sebebiyle kadın işçiyi işten çıkartabilmesi için aralıksız kullandığı rapor süresinin, iş yerinde hak kazanmış bulunduğu ihbar süresini 6 hafta aşması gerekir. Bu süre analık izninin bitiminden başlar. İhbar süresi, çalıştığı iş yerindeki çalışma süresine göre belirlenir. Analık izni süresi ise doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 olmak üzere toplam 24 haftadır. Çoğul gebelik halinde ise analık izni 26 haftadır. Buna göre, iş yerindeki çalışma süresi 3 yıldan fazla sürmüş olan işçi 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) analık izninin bitiminden sonra aralıksız olarak 14 hafta rapor kullanırsa, işveren için kadın işçiyi ihbar tazminatı ödemeksizin işten çıkarma hakkı doğar. Ancak, bu gerekçe ile işten çıkartılan kadın işçiye kıdem tazminatı ödenmek zorundadır.
Ücretsiz doğum izni alabilirsiniz. Doğum izninin bitiminden sonra sağlık problemi devam eden kadın işçiler, aralıksız uzun süreli rapor kullanmak yerine 6 aya kadar ücretsiz izin haklarını kullanabilirler. Kanuna göre, isteği halinde kadın işçiye, 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) analık izni süresinin bitiminden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. İşverenin ücretsiz izni verip vermeme konusunda tasarruf yetkisi bulunmuyor. Kanun ücretsiz izin verilmesini emrediyor. Ancak ücretsiz izin hakkının kullanılabilmesi için analık iznin bitiminden başlamak üzere alınması gerekir. Aksi takdirde, örneğin analık izni bittikten sonra bir süre rapor kullanıp, ardından ücretsiz izin talep edilmesi halinde işveren izni verip vermemekte serbest kalır. Altı ay ücretsiz izne çıkmak gelirden de mahrum kalmak demektir.
