Yeni bir sistematik derleme ve meta-analiz, 2026 da Acta Psychologica da yayımlanan bir çalışma, video oyunları ile bilişsel yetenek arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Shanghai Normal University den Rumei Zhao ve çalışma arkadaşlarının hazırladığı araştırma, 2005 ile Ağustos 2025 arasında yayımlanan 133 çalışmayı ve toplam 14.245 katılımcıya ait verileri inceledi. Araştırmacılar 269 farklı etki büyüklüğünü bir araya getirerek video oyunu oynama ile bilişsel yetenek arasındaki ilişkiyi değerlendirdi. Sonuçlar, video oyunları ile bilişsel yetenek arasında istatistiksel olarak anlamlı, ancak küçük bir pozitif ilişki bulundu. Zihin tek bir beceriden ibaret değil, bilişsel yetenek tek bir başlık altında değerlendirilmemelidir. Araştırmacılar bilişsel yeteneği beş farklı alana ayırdı: hafıza, mekansal yetenek, görsel dikkat, bilişsel kontrol ve zeka. İncelenen çalışmalar üç farklı yöntemle ele alındı: oyun oynama ile bilişsel beceriler arasındaki korelasyonu inceleyen araştırmalar, oyuncularla oynamayanları karşılaştıran çalışmalar ve doğrudan video oyunu müdahalesinin uygulandığı kontrollü deneyler. Bu ayrım önemli çünkü oyun oynayan insanların belirli bilişsel testlerde daha iyi performans göstermesi, bu farkın oyunlardan kaynaklandığını tek başına kanıtlamıyor. Oyuncular ile daha az oyun oynayan ya da hiç oynamayan grupları karşılaştıran 94 çalışmada, özellikle görsel dikkat, bilişsel kontrol ve mekansal yetenek alanlarında pozitif sonuçlar görüldü. Ancak bu sonuçlar, oyun oynayanlar bu testlerde daha başarılı olabildiğini gösteriyor.
Ancak bu fark, neden-sonuç ilişkisini değil, gruplar arasındaki farkları ortaya koyuyor. Asıl test kontrollü deneylerde olacak. Araştırmacıların 22 kontrollü çalışmadan elde ettiği 76 etki büyüklüğünü bir araya getirdiği bölüm, video oyunlarının bilişsel performans üzerindeki etkisini değerlendirmek açısından daha doğrudan bir tablo sunuyor. Toplam 1.012 katılımcıyı kapsayan bu analizde video oyunu müdahalesi ile bilişsel yetenek arasında küçük ama istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir etki bulundu. Ancak beş bilişsel alanın tamamı aynı sonucu vermedi. Özellikle zeka başlığı burada dikkat çekiyor. Araştırma, video oyunu oynama ile zeka arasında anlamlı bir artış sağladığını göstermiyor. Kontrollü deneylerde bu alan için hesaplanan etki negatif yöndeydi, ancak sonuç istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Dolayısıyla çalışmanın bulgularını video oyunları IQ yu yükseltiyor şeklinde yorumlamak mümkün değil. Hafıza neden ayırt ediliyor? Araştırmacılar, kontrollü deneylerde yalnızca hafızada belirgin bir etki görülmesini video oyunlarının yapısıyla ilişkilendirilebilecek olası mekanizmalar üzerinden tartışıyor. Video oyunları, oyuncuyu sürekli olarak bilgi almaya, çevresini takip etmeye, karar vermeye ve önceki deneyimlerinden yararlanmaya zorlayan etkileşimli ortamlar oluşturabiliyor. Araştırmacılar özellikle zenginleştirilmiş oyun ortamlarının ve ödül geri bildirimlerinin hafıza süreçleri üzerinde rol oynayabileceğini öne sürüyor. Ancak bunlar çalışmanın kesin olarak kanıtladığı mekanizmalar değil, bulguları açıklayabilecek olası süreçler olarak sunuluyor. Portal 2 den Super Mario ya uzanan oyunlar incelenmiştir.