Ziya Gökalp, 23 Mart 1876'da Diyarbakır'da doğdu. Babası Mehmet Tevfik Efendi oğluna Mehmet Ziya ismini verdi. Ancak 1911'den sonra Gökalp ismini Ziya ile birlikte kullanmaya başladı ve bu isimle tanındı. 1886'da Rüştiye-i Askeriyye'ye başlayarak, son sınıftayken babasını kaybetti. 1890'da amcası Müderris Hacı Hasip Bey'den geleneksel İslam ilimleriyle ilgili ders almaya başladı. Aynı yıl İstanbul'a giderek lise eğitimine başladı. 1891'de geri dönerek, ikinci sınıfa Diyarbakır'da devam etti. 1896'da İstanbul'a dönen Gökalp, amcasından Arapça ve Farsça, okul müdüründen ise Fransızca dersleri aldı. 1898'de tutuklandı.
Bir müddet sonra serbest kalarak İstanbul'a dönen Gökalp, okula alınmadığı için baytarlık eğitimini tamamlayamadı. 1900'de amcası Hacı Hasib Efendi'nin kızı Vecihe Hanım ile evlendi. Kısa süre memuriyetlerde bulundu, askeri okulda Fransızca öğretmenliği yaptı. 1900 yılında İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu ve muhalif hareketlerin içinde yer aldı. 1900 yılında 9 ay tutuklu kaldı. İkinci Meşrutiyet'in ilanıyla İttihat ve Terakki Cemiyetinin Diyarbakır Şubesini kuran Gökalp, 1911'de Selanik İttihat ve Terakki Mekteb-i Sultanisi'nde Türkiye'nin ilk sosyoloji derslerini verdi. 1912'de yenilenen Meclis-i Mebusan seçimlerinde Ergani Milletvekili oldu.
Aynı yıl meclis feshedilince Darülfünun'da sosyoloji profesörü olarak ders vermeye başladı. Ömer Seyfettin ve Ali Canip Yöntem'in çıkardığı "Genç Kalemler" dergisine şiir ve makaleleriyle katkıda bulunan Gökalp, birçok dergi ve gazete için düşünce yazıları kaleme aldı. Dönemin edebi akımlarının, dili ağır ve anlaşılmaz bir hale getirdiğini düşünen yazar, dilde sadeleşme ve şiirde hece ölçüsünü savunan "Yeni Lisan" hareketi içinde yer aldı. Gökalp, şiirin ve edebiyatın toplumun anlayabileceği bir düzeyde tutulmasını savunarak, "sanat toplum içindir" düşüncesinden hareketle eserlerini kaleme aldı. Sanatın elit bir topluluğun malı olmasındansa halka mal edilmesi gerekliliğini savunan Gökalp, yazdığı eserleri yalın, şiirlerini ise "milli ölçü" olduğunu söylediği hece ölçüsüyle yazdı. Usta edebiyatçının 1914'te yayınladığı şiir kitabının ismi Kızıl Elma, kitabın ilk şiiri ise Türklerin tek bir devlet içerisinde yaşama arzusunu vurgulayan "Turan"dı. "Vatan ne Türkiye'dir Türklere/ Ne Türkistan Vatan/ Büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan" dizelerinin sahibi Gökalp, toplumcu bir düşünce insanı olmasının yanında milliyetçilik düşüncesini Turancı ideolojiyle destekleyerek eserlerinin içerisine yerleştirmesiyle dikkati çekti.
