Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünden 145 yıl geçti. 88 yıl önceydi o gün... Renkler solmuş, meydanlar sessizleşmiş, gözler yaşlarla dolmuştu. Dolmabahçe’de duran zaman, bir milletin kalbine ağır bir ayrılık bırakmıştı. Mustafa Kemal Atatürk’ün gözlerini hayata yumduğu o sabah, Türkiye yalnızca liderini değil, geleceğine yön veren en büyük yol göstericilerinden birini kaybetmişti. Ölümünden önceki son saatlerine ilişkin anlatılanlardan biri, yakın çalışma arkadaşı Hasan Rıza Soyak’ın hatıralarında yer alıyordu. Soyak’ın aktardığına göre, doktorunun muayenesi sırasında Atatürk başını ona doğru çevirerek “Aleykümselam” demişti. Bu söz, yıllar içinde hafızalara kazınsa da Atatürk’ün son sözlerine ilişkin farklı tanıklıkların bulunduğu da biliniyordu.
O sabah saat 09.05’te gelen ölüm haberi, Türkiye’yi yasa boğdu. Fakat o gün başlayan yas, zamanla hafızaya dönüştü. Türkiye’nin dört bir yanında tutulan matem, yıllar sonra dünyanın farklı köşelerinden yükselen saygı sözleriyle başka bir anlam kazandı. Atatürk’ün ardından yaşanan acı, yalnızca Türkiye sınırları içinde kalmadı. Dönemin Ankara’daki İngiliz Büyükelçisi Sir Percy Loraine, cenaze töreninin ardından 3 Aralık 1938’de İngiltere Dışişleri Bakanlığına gönderdiği raporda, Türkiye’deki yasın gerçekliğine dikkat çekti. Loraine, Atatürk’e duyulan özlemin cenaze töreni sırasında halk arasında derin biçimde hissedildiğini yazdı. Kadınların gözyaşlarını tutamadığını, cenaze kortejinin geçtiği yollarda görev yapan askerlerin dahi yüzlerinde keder taşıdığını aktardı. Büyükelçinin raporunda, dimdik duran askerlerin gözlerinden yaşların süzüldüğüne ilişkin gözlemi de yer aldı. Bu satırlar, Atatürk’ün ardından yaşananları yalnızca Türkiye’nin kendi anlatısından değil, o günlere tanıklık eden yabancı bir diplomatın gözünden de kayda geçiriyordu.
Atatürk’ün cenaze törenine farklı ülkelerden temsilcilerin katılması, ölümünün uluslararası düzeyde de karşılık bulduğunu gösteriyordu. Türkiye, kurucusunu uğurlarken dünya kamuoyu da genç cumhuriyetin liderine yönelik ilgisini ve saygısını çeşitli biçimlerde ortaya koyuyordu. Aradan geçen yıllar, Atatürk’e duyulan ilgiyi ortadan kaldırmadı. 1938’de Türkiye’yi saran yasın yerini zamanla ziyaretler, anma paylaşımları ve farklı ülkelerden tanınmış isimlerin açıklamaları aldı. Anıtkabir, Türkiye’ye gelen yabancı konukların uğradığı önemli duraklardan biri hâline geldi. Bu ziyaretlerden biri, 2007’de Ankara’ya gelen oyuncu Kevin Costner’ın Anıtkabir’e yaptığı ziyaretti. Costner, mozoleye çiçek bırakarak saygı duruşunda bulundu. Türk halkı için Atatürk’ün taşıdığı önemi bildiğini söyleyen oyuncu, kendisine Atatürk’ü canlandırması için yapılan film teklifini de bu nedenle değerlendirdiğini belirtti.
